Εκπομπή 9η

Του κύκλου τα γυρίσματα...

Σήμερα το ημερολόγιο γράφει 12.12.12.

Ωραία ημερομηνία. Εύκολη. Να μη μπερδεύεσαι ποιος είναι ο μήνας, ποια η μέρα, ποιο το έτος. Δεκέμβρης του ’12 λοιπόν. Έφτασε κι αυτός. Θυμάμαι κάποτε με το περίφημο ‘Μιλένιουμ’ το 2000. Πάνε κιόλας 12 ολόκληρα χρόνια. Τι άλλαξε μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια? Πάρα πολλά...

Αυτό που δεν άλλαξε είναι ίσως μόνο η ανθρώπινη βλακεία. Για να μην πω ότι χειροτερεύει κιόλας η κατάσταση. Απορείς που με τόση γνώση εκεί έξω, τόση πληροφορία –έστω και νοθευμένη, έστω και χαλκευμένη, έστω και κατευθυνόμενη και συγκεκαλυμμένη- τόσες δυνατότητες έκφρασης και συμμετοχής στο γενικότερο ‘γίγνεσθαι’ ο κόσμος αντί να βελτιώνεται ή τουλάχιστον να καταλαβαίνει τι (του) γίνεται και τι «παίζεται» αυτός είτε κοιμάται, είτε αδιαφορεί, είτε παίρνει και τον ανάποδο δρόμο και επιδεινώνει ακόμη περισσότερο το πρόβλημα.

Ενδιαφέρουσα χρονιά το 2012, από πολλές απόψεις. Για μένα σε προσωπικό επίπεδο ήταν συμπτωματικά και μια από τις καλύτερες και ευτυχέστερες, για πολλούς και διαφόρους λόγους, χρονιές, και μακράν καλύτερη από το επαχθές και αγωνιώδες, γκαντέμικο 2011. Αλλά το ατομικό με το συνολικό καμιά φορά δεν συμβαδίζουν. Βασικά, στις περισσότερες των περιπτώσεων δεν συμβαδίζουν. Τα τελευταία χρόνια είναι ηλίου φαεινότερο ότι κάτι δεν πάει γενικώς καλά στον κόσμο. Όχι μόνο στην Ελλάδα, όχι μόνο στα “γουρουνάκια” της Νότιας Ευρώπης (PIIGS), αλλά από τη χώρα του ανατέλλοντος Ηλίου μέχρι και τας Εσπερίας.

Όλοι το νιώθουν αυτό και όλοι το βλέπουν. Και ύστερα έχουμε και τους Μάγια... Ναι, ναι το ξέρω, κι εγώ, όπως κι εσείς, όπως και η κουτσή Μαρία... ο κόσμος τό’χει τούμπανο... Το περίφημο ημερολόγιο και ο Μεγάλος κύκλος, που κλείνει αυτόν το Δεκέμβρη, σε λίγες δηλαδή μέρες. Ε, εντάξει, κι άμα κλείσει τι έγινε? Θα αλλάξει τίποτα?

Η πλάκα είναι ότι αυτή η ιστορία με κύκλους που κλείνουν και ανοίγουν δεν είναι τόσο πρωτότυπη, ούτε καν νέα μόδα. Αυτά μας τα’παν κι άλλοι, που την είχαν πιο ...μεγάλη.... (την ιδέα, τη [δια]νόηση, τη φιλοσοφία, για να μην παρεξηγιόμαστε...). Και όχι μόνο για το πεδίο της ζωής ή της Ιστορίας.

Πρόσφατα, κεντρισμένος από την ιδέα να μάθω πεντε πράγματα περισσότερα για τη ρημάδα την «Οικονομία» (όπως το είχα υποσχεθεί στον εαυτό μου κατά βάση, αλλά και σε «σας») άρχισα να τα πιάνω όλα από την αρχή, και ξεκίνησα από τα basics… Αρχες οικονομικής θεωρίας, σχολικά βιβλία και βοηθήματα Λυκείου (που δεν ευτυχήσαμε να τα έχουμε ως μαθήματα και έντυπα τω καιρώ εκείνω ...). Στο αυτό θέμα, παράλληλα με στοιχεία πολιτικής και κοινωνιολογίας μέσω αναρίθμητων διαδικτυακών πηγών και ειδησεογραφίας που (παρ)ακολουθώ τακτικά. Το λοιπόν, τι λέτε να πρωτοβρήκα μόλις διαβασα κανα δυο κεφάλαια? Πάλι τους «κύκλους»... Η οικονομία λέει κάνει κι αυτή κύκλους. Είναι εγγενές χαρακτηριστικό της, όπως και του «συστήματος» που τη δημιουργησε, και διά του οποίου και επί του οποίου λειτουργεί. Μολονότι αυτοί οι κύκλοι δεν είναι της ιδίας ακτίνας/έντασης, αλλά διαρκώς αυξανόμενης (επειδή μπαίνει στη μέση ο παράγων «ανάπτυξη» και «εξέλιξη») και εν τέλει καταλήγουν σε μια σπειροειδή τροχιά εάν απεικονιστούν ομόκεντρα, δεν παύουν να είναι κύκλοι, δηλαδή να περικλείουν/περιγράφουν φαινόμενα και καταστάσεις που εμφανίζουν περιοδικότητα και επαναληψημότητα, ασχέτως της ποικιλίας και της μικροδιαφοροποίησης ποιοτικών και ποσοτικών δευτερευόντων χαρακτηριστικών. 

Και έτσι λοιπόν έχουμε την κούρβα, ανάπτυξη-μεγέθυνση, κρίση-ύφεση, καταστροφή-μηδενισμός-reset, και φτού και πάλι απ’την αρχή. Τώρα αν αυτό είναι «φυσικός νόμος» ή τεχνητώς επιβαλλόμενος «νόμος» δεν το γνωρίζω να σας πω την αληθεια. Υπάρχουν εξίσου δυνατά επιχειρήματα και για τις δυο πλευρές. Και η Φυση κάνει κύκλους σε πολλά και διαφορα φαινόμενα. Αλλά για τους κύκλους της οικονομίας και της κοινωνίας, δεν νομίζω να αρκούν ή να την προσδιορίζουν μόνο οι όποιοι ‘φυσικοί κύκλοι’. Υπάρχουν και ‘α-φύσικοι’ ή ‘παρά-φύσει’ κύκλοι των οποίων η φορά και η ένταση εκβιάζεται και κατευθύνεται επειδή έβαλε ο (κάποιος) «διαβολάκος» την ουρά του πάλι....

Το κακό είναι ότι για να τα καταλάβεις όλα αυτά ορθότερα και να τα ερμηνεύσεις στο σωστό πλαίσιο, αυτό καθίσταται δυνατόν μόνον μετά από καιρό, ή αν μπορείς και έχεις την ευχέρεια κάποιας ‘αποστασιοποίησης’  από τα γεγονότα-δρώμενα του κύκλου, όντας κι εσύ μέσα στον κύκλο τις περισσότερες φορές. Και αυτό δεν είναι πάντα έυκολο ούτε εφικτό. Ο κύκλος δεν έχει τις ίδιες συνέπειες και την ίδια ένταση για όλους. Υπάρχουν οι νικητές, οι χαμένοι, οι ‘αδιάφοροι’, οι μισο-χαμένοι, οι μισο-κερδισμένοι, αλλά τις περισσότερες φορές οι πραγματικά κερδισμένοι είναι αυτοί που είτε δημιουργούν τον κύκλο είτε (εάν υποθέσουμε ότι δημιουργήθηκε μονος του) έχουν τη δύναμη να επεμβαίνουν σε φάσεις της περιστορφής του ελέγχοντας διάφορες παραμέτρους κατά το δοκούν.

Είναι σαν αυτό το κλασσικό γνωμικό που έλεγε ότι «Ο καλύτερος τρόπος να προβλέψεις το μέλλον, είναι να το ...δημιουργήσεις!».

Στο τέλος βέβαια όλοι θα πάρουν χαμπάρι το τί και πώς, και του κύκλου και της δημιουργίας του, αλλά όπως είπαμε αυτό συνήθως γίνεται μετά από...χρόνια. Δηλαδή όταν από καιρό ο «ασθενής απέθανε». Κάτι σαν το μακαρίτη τον Αραφάτ και τον Οζάλ που τους ξεθάβουνε μετά από χρονια για να διαπιστώσουν αν και πώς δηλητηριάστηκαν... Και τότε ποια η χρησιμότης, θα πει κανείς? Απλώς για να μας φύγει η απορία? Κατά ένα μεγάλο μέρος ναι, και κατά το υπόλοιπο, διά το κέρδος της γνώσης και το μελλοντικό συντελεστή μάθησης.

Σε ατομικό επίπεδο αυτό συντελείται βέβαια αργά ή γρήγορα, αναλόγως της προσπάθειας, της θέλησης, της παιδείας (με την ευρύτατη έννοια) και της διανοητικής ισχύος του ατόμου. Σε επίπεδο κοινωνικού συνόλου όμως αυτό αργεί υπερβολικά, σε σημείο απελπιστικό θα έλεγα.

Απόδειξη, ότι όλες οι παλιές απλές ‘κακές’ συνταγές, οι ίδιες και οι ίδιες πιάνουν ξανά και ξανά τόπο με τις ίδιες φάρσες και τις ίδιες τραγωδίες, στους ίδιους τόπους, στους ίδιους λαούς τόσα και τόσα χρόνια. Ο «κόσμος» είτε δεν θέλει, πρακτικά, να αλλάξει, είτε δεν μπορεί. Είτε η αδρανειά του είναι τόσο μεγάλη που μέχρι να επαναπροσδιορίσει τη θέση του μετά από την πρώτη σφαλιάρα, ήδη βρίσκεται στην ...τρίτη και έπεται συνέχεια.... Είτε ακόμη, μάθανε όλα τα μυστικά του και τον τρόπο λειτουργίας του, και τον έχουνε σαν μαριονέτα και δεμένο πισθάγκωνα.

Διότι και καλά, όπως λένε μερικοί για τις Αραβικές Ανοίξεις και τις ανατολικού τύπου παρδαλές επαναστάσεις, μπορεί οι άνθρωποι εκεί να ήτο ολίγον μπουνταλάδες και άμαθοι από τα τοιούτα. Σκοτώθηκαν ένα σωρό άτομα στην Αίγυπτο να διώξουν τον Μουμπάρακ και ρημάχτηκε μια ολόκληρη χώρα 90 εκατομμμυρίων λαού για πλέον του ενός χρόνου, για να καταλήξουν μετά πολλών κόπων και βασάνων (και κυρίως ...πυροβολισμών) στον μουσάτο το Μού(ρ)σι, και τώρα να θέλουν να τον πετάξουν κι αυτόν διότι απεδείχθη λίγος ή κατώτερος των περιστάσεων, και εν πάση περιπτώσει ίσως εν κατακλείδει και Μουμπαρακότερος του Μουμπάρακ, διότι άλλα λέει ώς συνηθως κάποιος πριν παρει την εξουσία, και αλλα θέλει ή/και κάνει μετά...

Αλλά και εμείς τα ντεμέκ μπαρουτοκαπνισμένα «εξυπνοπούλια» εις τας Γουρουνολανδίας (PIIGS είπαμε ντε!) και εις τας Ευρώπας, τι κάμνομεν? Απο...κάμνομεν, και αποκαμωθήκαμε πριν δώσουμε καν τον αγώνα, πριν δώσουμε τη μάχη... Και πουρκουά άλλωστε, διότι απεδείχθη ότι αυτά συμβαίνουν και «Εις Παρισίους» και στα καλύτερα τα σπίτια, και άρα και ημείς και υμείς μετεξεταστέοι, μετά των αλλοφύλων και των «μπουνταλάδων». Ίσως η μόνη διαφορά βέβαια, προς το παρόν, να είναι ένα «ρ» λιγότερο διότι αυτοί εκεί χάμου εκτός ίσως από απλώς μπουνταλάδες (που είμαστε κι εμείς, γιατί στο ίδιο καζάνι βράζουμε εν τέλει όλοι) είναι και ολίγον πιο ‘μπρουταλάδες’ (Brutal –brutality = βαρβαρότης, κτηνωδία, ωμότης) με τα γνωστά σπλάτερ σκηνικά και τα τριψήφια νούμερα νεκρών κάθε φορά...

Και σε ποια φάση αυτουνού του κύκλου είμαστε τώρα?

Αυτό ίσως δεν απαντάται με απόλυτη ακρίβεια, αλλά αν κοιτάξουμε κάτι παρελθόντες ομοειδείς κύκλους, δεν βλέπω να έχουμε καλά ...ξεμπερδέματα... Μέχρι να γυρίσει όμως ο τροχός, ας προσέχουμε, ας στοχαζόμαστε εις βάθος και εις πλάτος, και ας έχουμε πάντα τα μάτια μας και τ’αυτιά μας ...δώδεκα ή και δεκατέσσερα, γιατί τα πράγματα συνήθως δεν είναι όπως (επιφανειακά) φαίνονται.

Στις 12 του 12 ....ας πιούμε κι ένα Ούζο 12!

Χαίρετε και υγιαίνετε!