Εκπομπή 9η

Του κύκλου τα γυρίσματα...

Σήμερα το ημερολόγιο γράφει 12.12.12.

Ωραία ημερομηνία. Εύκολη. Να μη μπερδεύεσαι ποιος είναι ο μήνας, ποια η μέρα, ποιο το έτος. Δεκέμβρης του ’12 λοιπόν. Έφτασε κι αυτός. Θυμάμαι κάποτε με το περίφημο ‘Μιλένιουμ’ το 2000. Πάνε κιόλας 12 ολόκληρα χρόνια. Τι άλλαξε μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια? Πάρα πολλά...

Αυτό που δεν άλλαξε είναι ίσως μόνο η ανθρώπινη βλακεία. Για να μην πω ότι χειροτερεύει κιόλας η κατάσταση. Απορείς που με τόση γνώση εκεί έξω, τόση πληροφορία –έστω και νοθευμένη, έστω και χαλκευμένη, έστω και κατευθυνόμενη και συγκεκαλυμμένη- τόσες δυνατότητες έκφρασης και συμμετοχής στο γενικότερο ‘γίγνεσθαι’ ο κόσμος αντί να βελτιώνεται ή τουλάχιστον να καταλαβαίνει τι (του) γίνεται και τι «παίζεται» αυτός είτε κοιμάται, είτε αδιαφορεί, είτε παίρνει και τον ανάποδο δρόμο και επιδεινώνει ακόμη περισσότερο το πρόβλημα.

Ενδιαφέρουσα χρονιά το 2012, από πολλές απόψεις. Για μένα σε προσωπικό επίπεδο ήταν συμπτωματικά και μια από τις καλύτερες και ευτυχέστερες, για πολλούς και διαφόρους λόγους, χρονιές, και μακράν καλύτερη από το επαχθές και αγωνιώδες, γκαντέμικο 2011. Αλλά το ατομικό με το συνολικό καμιά φορά δεν συμβαδίζουν. Βασικά, στις περισσότερες των περιπτώσεων δεν συμβαδίζουν. Τα τελευταία χρόνια είναι ηλίου φαεινότερο ότι κάτι δεν πάει γενικώς καλά στον κόσμο. Όχι μόνο στην Ελλάδα, όχι μόνο στα “γουρουνάκια” της Νότιας Ευρώπης (PIIGS), αλλά από τη χώρα του ανατέλλοντος Ηλίου μέχρι και τας Εσπερίας.

Όλοι το νιώθουν αυτό και όλοι το βλέπουν. Και ύστερα έχουμε και τους Μάγια... Ναι, ναι το ξέρω, κι εγώ, όπως κι εσείς, όπως και η κουτσή Μαρία... ο κόσμος τό’χει τούμπανο... Το περίφημο ημερολόγιο και ο Μεγάλος κύκλος, που κλείνει αυτόν το Δεκέμβρη, σε λίγες δηλαδή μέρες. Ε, εντάξει, κι άμα κλείσει τι έγινε? Θα αλλάξει τίποτα?

Η πλάκα είναι ότι αυτή η ιστορία με κύκλους που κλείνουν και ανοίγουν δεν είναι τόσο πρωτότυπη, ούτε καν νέα μόδα. Αυτά μας τα’παν κι άλλοι, που την είχαν πιο ...μεγάλη.... (την ιδέα, τη [δια]νόηση, τη φιλοσοφία, για να μην παρεξηγιόμαστε...). Και όχι μόνο για το πεδίο της ζωής ή της Ιστορίας.

Πρόσφατα, κεντρισμένος από την ιδέα να μάθω πεντε πράγματα περισσότερα για τη ρημάδα την «Οικονομία» (όπως το είχα υποσχεθεί στον εαυτό μου κατά βάση, αλλά και σε «σας») άρχισα να τα πιάνω όλα από την αρχή, και ξεκίνησα από τα basics… Αρχες οικονομικής θεωρίας, σχολικά βιβλία και βοηθήματα Λυκείου (που δεν ευτυχήσαμε να τα έχουμε ως μαθήματα και έντυπα τω καιρώ εκείνω ...). Στο αυτό θέμα, παράλληλα με στοιχεία πολιτικής και κοινωνιολογίας μέσω αναρίθμητων διαδικτυακών πηγών και ειδησεογραφίας που (παρ)ακολουθώ τακτικά. Το λοιπόν, τι λέτε να πρωτοβρήκα μόλις διαβασα κανα δυο κεφάλαια? Πάλι τους «κύκλους»... Η οικονομία λέει κάνει κι αυτή κύκλους. Είναι εγγενές χαρακτηριστικό της, όπως και του «συστήματος» που τη δημιουργησε, και διά του οποίου και επί του οποίου λειτουργεί. Μολονότι αυτοί οι κύκλοι δεν είναι της ιδίας ακτίνας/έντασης, αλλά διαρκώς αυξανόμενης (επειδή μπαίνει στη μέση ο παράγων «ανάπτυξη» και «εξέλιξη») και εν τέλει καταλήγουν σε μια σπειροειδή τροχιά εάν απεικονιστούν ομόκεντρα, δεν παύουν να είναι κύκλοι, δηλαδή να περικλείουν/περιγράφουν φαινόμενα και καταστάσεις που εμφανίζουν περιοδικότητα και επαναληψημότητα, ασχέτως της ποικιλίας και της μικροδιαφοροποίησης ποιοτικών και ποσοτικών δευτερευόντων χαρακτηριστικών. 

Και έτσι λοιπόν έχουμε την κούρβα, ανάπτυξη-μεγέθυνση, κρίση-ύφεση, καταστροφή-μηδενισμός-reset, και φτού και πάλι απ’την αρχή. Τώρα αν αυτό είναι «φυσικός νόμος» ή τεχνητώς επιβαλλόμενος «νόμος» δεν το γνωρίζω να σας πω την αληθεια. Υπάρχουν εξίσου δυνατά επιχειρήματα και για τις δυο πλευρές. Και η Φυση κάνει κύκλους σε πολλά και διαφορα φαινόμενα. Αλλά για τους κύκλους της οικονομίας και της κοινωνίας, δεν νομίζω να αρκούν ή να την προσδιορίζουν μόνο οι όποιοι ‘φυσικοί κύκλοι’. Υπάρχουν και ‘α-φύσικοι’ ή ‘παρά-φύσει’ κύκλοι των οποίων η φορά και η ένταση εκβιάζεται και κατευθύνεται επειδή έβαλε ο (κάποιος) «διαβολάκος» την ουρά του πάλι....

Το κακό είναι ότι για να τα καταλάβεις όλα αυτά ορθότερα και να τα ερμηνεύσεις στο σωστό πλαίσιο, αυτό καθίσταται δυνατόν μόνον μετά από καιρό, ή αν μπορείς και έχεις την ευχέρεια κάποιας ‘αποστασιοποίησης’  από τα γεγονότα-δρώμενα του κύκλου, όντας κι εσύ μέσα στον κύκλο τις περισσότερες φορές. Και αυτό δεν είναι πάντα έυκολο ούτε εφικτό. Ο κύκλος δεν έχει τις ίδιες συνέπειες και την ίδια ένταση για όλους. Υπάρχουν οι νικητές, οι χαμένοι, οι ‘αδιάφοροι’, οι μισο-χαμένοι, οι μισο-κερδισμένοι, αλλά τις περισσότερες φορές οι πραγματικά κερδισμένοι είναι αυτοί που είτε δημιουργούν τον κύκλο είτε (εάν υποθέσουμε ότι δημιουργήθηκε μονος του) έχουν τη δύναμη να επεμβαίνουν σε φάσεις της περιστορφής του ελέγχοντας διάφορες παραμέτρους κατά το δοκούν.

Είναι σαν αυτό το κλασσικό γνωμικό που έλεγε ότι «Ο καλύτερος τρόπος να προβλέψεις το μέλλον, είναι να το ...δημιουργήσεις!».

Στο τέλος βέβαια όλοι θα πάρουν χαμπάρι το τί και πώς, και του κύκλου και της δημιουργίας του, αλλά όπως είπαμε αυτό συνήθως γίνεται μετά από...χρόνια. Δηλαδή όταν από καιρό ο «ασθενής απέθανε». Κάτι σαν το μακαρίτη τον Αραφάτ και τον Οζάλ που τους ξεθάβουνε μετά από χρονια για να διαπιστώσουν αν και πώς δηλητηριάστηκαν... Και τότε ποια η χρησιμότης, θα πει κανείς? Απλώς για να μας φύγει η απορία? Κατά ένα μεγάλο μέρος ναι, και κατά το υπόλοιπο, διά το κέρδος της γνώσης και το μελλοντικό συντελεστή μάθησης.

Σε ατομικό επίπεδο αυτό συντελείται βέβαια αργά ή γρήγορα, αναλόγως της προσπάθειας, της θέλησης, της παιδείας (με την ευρύτατη έννοια) και της διανοητικής ισχύος του ατόμου. Σε επίπεδο κοινωνικού συνόλου όμως αυτό αργεί υπερβολικά, σε σημείο απελπιστικό θα έλεγα.

Απόδειξη, ότι όλες οι παλιές απλές ‘κακές’ συνταγές, οι ίδιες και οι ίδιες πιάνουν ξανά και ξανά τόπο με τις ίδιες φάρσες και τις ίδιες τραγωδίες, στους ίδιους τόπους, στους ίδιους λαούς τόσα και τόσα χρόνια. Ο «κόσμος» είτε δεν θέλει, πρακτικά, να αλλάξει, είτε δεν μπορεί. Είτε η αδρανειά του είναι τόσο μεγάλη που μέχρι να επαναπροσδιορίσει τη θέση του μετά από την πρώτη σφαλιάρα, ήδη βρίσκεται στην ...τρίτη και έπεται συνέχεια.... Είτε ακόμη, μάθανε όλα τα μυστικά του και τον τρόπο λειτουργίας του, και τον έχουνε σαν μαριονέτα και δεμένο πισθάγκωνα.

Διότι και καλά, όπως λένε μερικοί για τις Αραβικές Ανοίξεις και τις ανατολικού τύπου παρδαλές επαναστάσεις, μπορεί οι άνθρωποι εκεί να ήτο ολίγον μπουνταλάδες και άμαθοι από τα τοιούτα. Σκοτώθηκαν ένα σωρό άτομα στην Αίγυπτο να διώξουν τον Μουμπάρακ και ρημάχτηκε μια ολόκληρη χώρα 90 εκατομμμυρίων λαού για πλέον του ενός χρόνου, για να καταλήξουν μετά πολλών κόπων και βασάνων (και κυρίως ...πυροβολισμών) στον μουσάτο το Μού(ρ)σι, και τώρα να θέλουν να τον πετάξουν κι αυτόν διότι απεδείχθη λίγος ή κατώτερος των περιστάσεων, και εν πάση περιπτώσει ίσως εν κατακλείδει και Μουμπαρακότερος του Μουμπάρακ, διότι άλλα λέει ώς συνηθως κάποιος πριν παρει την εξουσία, και αλλα θέλει ή/και κάνει μετά...

Αλλά και εμείς τα ντεμέκ μπαρουτοκαπνισμένα «εξυπνοπούλια» εις τας Γουρουνολανδίας (PIIGS είπαμε ντε!) και εις τας Ευρώπας, τι κάμνομεν? Απο...κάμνομεν, και αποκαμωθήκαμε πριν δώσουμε καν τον αγώνα, πριν δώσουμε τη μάχη... Και πουρκουά άλλωστε, διότι απεδείχθη ότι αυτά συμβαίνουν και «Εις Παρισίους» και στα καλύτερα τα σπίτια, και άρα και ημείς και υμείς μετεξεταστέοι, μετά των αλλοφύλων και των «μπουνταλάδων». Ίσως η μόνη διαφορά βέβαια, προς το παρόν, να είναι ένα «ρ» λιγότερο διότι αυτοί εκεί χάμου εκτός ίσως από απλώς μπουνταλάδες (που είμαστε κι εμείς, γιατί στο ίδιο καζάνι βράζουμε εν τέλει όλοι) είναι και ολίγον πιο ‘μπρουταλάδες’ (Brutal –brutality = βαρβαρότης, κτηνωδία, ωμότης) με τα γνωστά σπλάτερ σκηνικά και τα τριψήφια νούμερα νεκρών κάθε φορά...

Και σε ποια φάση αυτουνού του κύκλου είμαστε τώρα?

Αυτό ίσως δεν απαντάται με απόλυτη ακρίβεια, αλλά αν κοιτάξουμε κάτι παρελθόντες ομοειδείς κύκλους, δεν βλέπω να έχουμε καλά ...ξεμπερδέματα... Μέχρι να γυρίσει όμως ο τροχός, ας προσέχουμε, ας στοχαζόμαστε εις βάθος και εις πλάτος, και ας έχουμε πάντα τα μάτια μας και τ’αυτιά μας ...δώδεκα ή και δεκατέσσερα, γιατί τα πράγματα συνήθως δεν είναι όπως (επιφανειακά) φαίνονται.

Στις 12 του 12 ....ας πιούμε κι ένα Ούζο 12!

Χαίρετε και υγιαίνετε!

Ερωτήσεων το ανάγνωσμα

Είχαμε καταπιαστεί τις προάλλες με τον «μέσο» (από οικονομικής απόψεως) άνθρωπο. Από τότε κύλησε πάλι πολύ νερό στο αυλάκι, είπαμε τι να κάνουμε –να μη τα ξαναματαλέμε-, ελέω της γενικότερης ανακατωσούρας δεν μπορούμε να γράφουμε όσο και όποτε θα θέλαμε, και ούτε θα καθόμαστε να απολογούμαστε κάθε τρεις και λίγο γι’αυτό.

Αλλά έτσι κι αλλιώς αυτά τα θέματα δεν είναι «της στιγμής». Είναι πανταχού παρόντα και άπτονται των αιώνιων φιλοσοφικών ζητημάτων που ταλανίζουν τους σκεπτόμενους ανθρώπους κάθε τόπου και εποχής. Με αυτά που καταπιάστηκαν όλοι οι φιλόσοφοι, ασχέτως της επιμέρους ιδιότητας που δήλωνε (ή «τον δήλωναν») ο καθένας. 

Γιατί, τι είναι ο φιλόσοφος? Δεν είναι ούτε επάγγελμα, ούτε ταμπέλα. Τι είναι ο διανοούμενος? Παρομοίως.

Διότι αν ρωτήσεις 100 άτομα τι ήταν φερ’ειπείν ο Καζαντζάκης θα σου πούνε οι πιο πολλοί άμεσα και αβίαστα ότι ήταν ...συγγραφέας. Τι ήταν ο Φρόυντ? Γιατρός, Ψυχίατρος. Τι υπήρξε ο Λεονάρντο ντα Βίντσι? Εξαιρετικός και πρωτοπόρος καλλιτέχνης, έστω και με πολύπλευρες ασχολίες. Αμ, ο άλλος, ο Νικολά Τέσλα? Επιστήμονας, έστω ιδιόρρυθμος και εκκεντρικός... και πάει λέγοντας. Τα ίδια και με τον Καρτέσιο, τον Γαλιλαίο και όλους τους γνωστούς (και άλλους τόσους και εκατονταπλάσιους άγνωστους), που είχαν έναν κοινό παρονομαστή πέρα, πίσω και πάνω από όλα. Τη φιλοσοφία. Ως έρευνα, ως έναυσμα, ως ελατήριο, ως συνεχή ερωτήματα που τριβέλιζαν το μυαλό, σαν τον οίστρο του Σωκράτη ένα πράμα. Συνεπικουρούμενο από την παρατήρηση, την ανησυχία, τη σκέψη, την «πρόβλεψη», τη διάθεση για απαντήσεις, σε αυτά που υπάρχουν και σε αυτά που δεν υπαρχουν. Ή καλύτερα σε αυτά που φαίνεται να υπάρχουν και σε αυτά που φαίνεται να μην υπάρχουν. Γιατί κατά πως λένε και μερικοί φίλοι μου, και το ασπάζομαι απολύτως, άλλο τι είναι και άλλο τι φαίνεται. Και αυτά τα πράγματα δεν μπορείς να τα διαχωρίσεις. Η φιλοσοφία δεν πάει α λα καρτ. Δεν έχει εξειδίκευση και απομόνωση. Ερευνώ μόνο αυτό ή εκείνο και εστιάζω μόνο εκεί. Όποιος το κάνει ή το λέει αυτό ασκεί (?) γιαλαντζί φιλοσοφία. Πέρασε και δεν ακούμπησε. Για να μην πω ότι δεν δικαιούται δια να ονομάζεται και φιλόσοφος.

Η φιλοσοφία είναι υπερσύνολο. Είναι βιοθεωρία. Στάση και τρόπος ζωής. Δίνει κατευθυντήριες γραμμές. Όχι εντολές. Όχι μωσαϊκούς νόμους. Όχι αυστηρές νόρμες, τυπικά ή τελετουργίες. Με το που αρχίζουν κάτι τέτοια, αμέσως να καταλαβαίνετε ότι πάει αλλού το πράμα. Η φιλοσοφία είναι σαν την απλή πυξίδα ας πούμε. Σου λέει γενικά πού θα πας, αλλά δεν σου δείχνει και το δρόμο ακριβώς. Δεν είναι GPS. Δεν τη νοιάζει αν θα πας ζιγκ-ζαγκ, ευθεία, ή σκάβοντας λαγούμια, ή κολυμπώντας ή πετώντας. Δείχνει μόνο την κατεύθυνση. Και η κατεύθυνση αυτή είναι τα κοινά, πανάρχαια και πανανθρώπινα ερωτήματα. Οι αξίες. Οι ιδέες. Ό,τι απασχολεί ή δύναται να απασχολήσει τέλοσπάντων τον σκεπτόμενο άνθρωπο. Όχι το γαϊδούρι, το βόδι ή το μουλάρι. Και όχι μόνο τα γνωστά και συμπαθή τετράποδα, αλλά και κάποια ανθρωπόμορφα δίποδα που δεν συνταιριάζουν την εξωτερική τους μορφή με την αντίστοιχη πνευματική. Διότι όπως θα έλεγε και ο άλλος ο μπάρμπας, ο Διογένης ο κυνικός, κόσμο είδα πολύν, αλλά ανθρώπους λίγους! (και γι’αυτό τους έψαχνε με το φανάρι στην αγορά....).

Και προς τι όλη αυτή η εισαγωγή θα μου πείτε? Μα γιατί στο ερώτημα που ετέθη (και στα υπόλοιπα που θα ακολουθήσουν) η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί από τα παρακλάδια, τα δεκανίκια, και τους «κλητήρες» της φιλοσοφίας. Ήτοι την κοινωνιολογία, τις οικονομικές θεωρίες, την πολιτική, τη θεολογία, τη λογοτεχνία, την τέχνη,  τις Φυσικές επιστήμες, και ούτω καθεξής. Καλά όλα αυτά και χρήσιμα και ωραία. Αρκεί να δούμε όμως το όλον. Πού εντάσσονται. Πού θα έπρεπε να εντάσσονται, για τη ακρίβεια. Ποιανού παζλ είναι κομμάτια (ή θα έπρεπε να είναι). Τι θα έπρεπε να εξυπηρετούν και πού να συγκλίνουν. Και στα «βαριά» θέματα δεν αρκείσαι στη γραμματεία όσο ευγενική, εξυπηρετική και όμορφη κι αν είναι. Ζητάς να δεις το διευθυντή. Το ίδιο κι εδώ.

Τι να ορίσεις και τι να (πρωτο)πείς? Για την αξία της ζωής? Για την ποιότητά της? Για την αξιοπρέπεια του ανθρώπου? Για τις κοινωνικές σχέσεις, για τα αλισβερίσια κάθε είδους στο πλαίσιο αυτού που λέγεται ανθρώπινη κοινωνία και κοινωνικο-οικονομικο-πολιτικό γίγνεσθαι? Ποιος περιμένεις να σου δώσει απαντήσεις? Απαντήσεις που να είναι πλήρεις και να καλύπτουν το ευρύτερο φάσμα, και όχι πρόχειρα συμπεράσματα του ποδαριού...

Γι’αυτό λοιπόν αναγκαστικά πρέπει να καταφύγει κανείς στη φιλοσοφία που είναι υπεράνω όλων αυτών των επιμέρους, τα εμπεριέχει όλα αυτά και τους δίνει νόημα και αξία. Αλλιώς είναι απλώς στάχτη στα μάτια και πουκάμισα αδειανά, έτσι να’χαμε να λέγαμε. Και δεν λύνουν το πρόβλημα ή τα προβλήματα. Για την ακρίβεια αδυνατούν ακόμη και να τα ερμηνεύσουν.

Έτσι λοιπόν, τα περισσότερα πράγματα και καταστάσεις από αυτά που μας περικυκλώνουν καθημερινά χρειάζονται αναγωγή στη φιλοσοφική σφαίρα. Εάν βεβαίως θέλουμε να πούμε ότι προσπαθούμε να τα προσεγγίσουμε σοβαρά. Αν είναι απλώς έτσι για να περνάμε, άστο αυτό που λένε, δεν είναι για σένα φίλε. Εσύ κάτσε στ’αυγά σου και περίμενέ τα έτοιμα. Αλλά το φαϊ που σου ετοιμάζουν οι άλλοι δεν σημαίνει ότι θα είναι απαραίτητα στην ποιότητα και στην ποσότητα που επιθυμείς. Ακόμα χειρότερα, μπορεί και να σε βλάπτει κιόλας βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα, ή να σου προκαλέσει και καμιά αλλεργία. Γι’αυτό στο λέω, έτσι να μη λές ότι δεν ήξερες κιόλας...

Πού θέλω να καταλήξω; Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις. Και κυρίως δεν υπάρχουν μοναδικές απαντήσεις. Τα ερωτήματα μπορεί θεωρητικά να είναι απλά και μονοσήμαντα. Αλλά αυτό είναι και η παγίδα. Η ερώτηση είναι το πρώτο βήμα. Είναι απαραίτητη. Είναι νοητική διεργασία άξια σεβασμού. Αλλά δεν είσαι ούτε καν στη μέση με αυτήν. Ερωτήσεις κάνουν και τα μικρά παιδιά. Και συνεχώς. Και για τα πάντα. Αν δεν πάρουν απάντηση ή αν με κάποιο τρόπο δεν τη βρουν, τότε θα μείνουν ....με την ερώτηση στο χέρι.

Το ίδιο ισχύει για όλους. Ανεξαρτήτως ηλικίας. Χωρίς ερωτήσεις, ας πούμε παίζεις στη Γ’ κατηγορία. Αμα διατυπώνεις ερωτήσεις έχεις ήδη ανέβει στη Β’. Αλλά μόνο με απαντήσεις, ή κάποιες απαντήσεις τουλάχιστον σε κάποια θέματα, μπορείς να προβιβαστείς στη Σουπερλίγκα. Αλλιώς θα μείνεις μια ζωή στ’αλώνια, και δεν πρόκειται να δεις σαλόνια....

Βεβαίως όμως πρέπει να ξεκινήσεις από τα αλώνια. 

Γιατί «σαλονάτοι» εκ γενετής δεν υπάρχουν...

(Συνεχίζεται, κατά τα δέοντα....)

Χαίρετε και υγιαίνετε!

Το γνωστό καρτούν σχετικά με τις Τράπεζες & την Οικονομία...

Για όσους δεν το έχουν δει, ή για αυτούς που απλώς θέλουν να το ξαναφρεσκάρουν, δίνω τα link για το 30λεπτο καρτούν, που με πολύ γλαφυρό και παραστατικό τρόπο (εμπεριέχοντας βέβαια και μερικά ψήγματα κλασσικής "Αμερικανιάς") παρουσιάζει και περιγράφει τον τρόπο ανάπτυξης και ελέγχου του εθνικού και ιδιωτικού πλούτου μέσω των "Τραπεζών" και αυτών που κρύβονται πίσω από αυτές.

Η κρίση στην Ελλάδα και στην ΕΕ προφανώς δεν είναι άσχετη με τα όσα παρουσιάζονται εκεί, και ίσα ίσα, για κάποιο λόγο αποφασίστηκε ο συγκεκριμένος τόπος και χρόνος να συμβούν αυτά που συμβαίνουν στην Ελλάδα τα τελευταία 1-2 χρόνια (υποβαθμίσεις, ΔΝΤ, μνημόνια, σενάρια "οικονομικού θανάτου" κλπ,κλπ).

Δείτε τα βιντεάκια (σε 2 μέρη):

http://www.youtube.com/watch?v=X5DYw1HZXH0     (Α' μέρος)

http://www.youtube.com/watch?v=O2OtMO13Iy4      (Β' μέρος)

και ελπίζουμε να βγείτε "σοφότεροι" και πιο υποψιασμένοι μετά....

Χαίρετε και υγιαίνετε!

Εκπομπή 8η. Anima & Animus

Χρόνια και ζαμάνια πάλι!  Έπρεπε να γίνει κόκκινο το φεγγάρι, για να ξαναγράψεις ρε Μήτσο, θα μου πείτε? Άμα είναι να γράφεις κάθε πότε έχει έκλειψη, χαιρέτα μας τον πλάτανο!

Εμ, έλα που ζούμε ιστορικές αλλαγές! Μ’αυτά που βλέπουμε και ακούμε γύρω τριγύρω θα αρχίσουμε να πιστεύουμε και στα άστρα στο τέλος! Ο κακός χαμός εκεί έξω.... τι να πιάσεις και τι ν’αφήσεις....

Ε, τι να κάνουμε ρε παιδιά, οι κοσμοϊστορικές αλλαγές δεν αφορούν μόνο τους «άλλους» ή αυτούς εκεί «έξω». Καμιά φορά βαράνε και την πόρτα μας. Ξέρετε πόσες φορές ευχήθηκα να ήμουνα από αυτούς τους λίγους τυχερούς που, τίνι τρόπω (αδιάφορο), έχουν λυμένη πάσαν την βιοτικήν μέριμναν και είναι πραγματικά ‘ελεύθεροι’, έχοντες ‘ελεύθερο’ ωράριο και  ‘ελεύθερες’ επιλογές, τι να κάνουν, τι να μην κάνουν και πότε να το κάνουν? Ξέρετε πόσες φορές είπα, α ρε μπαγάσα Διονύση Σολωμέ, (ένα απλό τυχαίο ιστορικό, αλλά χαρακτηριστικό παράδειγμα), ας είχα την έπαυλή σου στη Ζάκυνθο, τα κτήματα και τις υπηρέτριές σου (να μου φέρνουν το ναργιλέ σπέσιαλ και το τσαγάκι -ή καλύτερα το ουζάκι- με εγγλέζικο ωράριο και Ελβετική ακρίβεια στην εκτέλεση και συνταγή), και όχι μόνο «Ύμνους εις την Ελευθερίαν» και «Βάστα καημένο Μεσολόγγι...» θα’γραφα, αλλά ως και ύμνους για την Ανδρομέδα και το Σείριο αμαλάχει.

Και όχι ρε σεις, μην πείτε, έπεσες στην ίδια λούμπα, αυτά μας τα’παν κι άλλοι, ...ας είχα, ας ήμουνα, ας έκανα και ας έρανα.... και θαβλέπατε τότε. Δεν είμαστε φανφαρόνοι ούτε φαντασμένοι και ψωνισμένοι. Δεν τα λέμε έτσι αέρα πατέρα.Εμείς έχουμε δώσει εξετάσεις. Πολλές. Πάρα πολλές. Και παντού. Και συνέχεια. Και κατ’ εξακολούθηση και διαρκώς. Μας έχουνε καρατσεκάρει, που θα έλεγε και η μακαρίτισσα η Μαλβίνα. Στο σχολείο, στο Πανεπιστήμιο, στις δουλειές, στη ζωή! Κι όταν λέω εμείς ενοοώ ένα 10? 15? 20%? άντε μέχρι εκεί (μακάρι να’ναι και περισσότερο δηλαδή!) ποσοστό ανθρώπων νέων (στο μυαλό κυρίως),  με φρέσκια σκέψη, οξεία, προοδευτική, μη στατική, δημιουργική, φιλοσοφική, (δια)κριτική, ευρεία. Αυτούς που εν γένει περιγράφουμε ως μορφωμένους, καλλιεργημένους, έξυπνους και ίσως «υποψιασμένους». Δεν είναι λίγοι, διότι ειλικρινά συνάντησα και συναντώ πάρα πολλούς τέτοιους, και τους χαίρομαι πραγματικά, γιατί μιλάμε την ίδια «γλώσσα» και έχουμε παρόμοιες αναζητήσεις, έγνοιες, σκέψεις, προβληματισμούς. Και τους έχω βρει στα πιο απίστευτα μέρη, από κάτι σπηλιές χαμένες και ξεχασμένες σε απάτητα κορφοβούνια, μέχρι Αράβικους ανατολίτικους καφενέδες. Οχι, δηλαδή μόνο στα συνήθη και τετριμμένα μέρη όπου θα τους περίμενε κανείς, βλέπε Πανεπιστήμια και λοιπούς «ναούς» και «στοές» υποτίθεται της Γνώσης και της Φιλοσοφίας.

Αλλά μάλλον δεν είναι και πολλοί, ή τόσοι πολλοί, ή να έχουν τέτοιο αντίκτυπο στον περίγυρο και στο εγγύς περιβάλλον, τελοσπάντων, διότι τότε πολλά πράγματα γύρω μας θα ήταν ή θα έπρεπε τουλάχιστον να είναι και αλλιώς, και όχι να έχουμε αυτό το χάλι σε όλους τους τομείς εκεί έξω, και το χειρότερο? Μερικές φορές να το αγνοούμε, να μην το συνειδητοποιούμε ή να μην το καταλαβαίνουμε τελείως (επειδή δεν θέλω να παραδεχτώ ότι απλώς το παραβλέπουμε επειδικτικά και κοιτάμε μόνο την πάρτη μας)!

Μα θα μου πεις, τα λεφτά είναι πάλι το θέμα? Και πού το πάει τελικά ο ποιητής? Θα σας πώ όσο γίνεται  το σκεπτικό. Τη γνώμη μου, αν θέλετε, που δεν νομίζω να απέχει πολύ από την κοινή εμπειρία και το τι πραγματικά γίνεται. Όλο το θέμα είναι ο λεγόμενος «μέσος» άνθρωπος. Ο  τακτικός, ο μετρημένος, ο «νορμάλ». Είχανε πει μια σοφή κουβέντα οι προγόνοι (μία μεταξύ πάρα πολλών δηλαδή...) περί μέτρου. Το οποίο δεν ισχύει μόνο για άψυχα αντικείμενα και ποσότητες, αλλά πρωτίστως και κυρίως για τον ίδιο τον άνθρωπο, ως Ον νοήμον, προάγον και αξιοποιόν την έννοια του ζειν.  Οι ακρότητες σχεδόν πάντα είναι επιβλαβείς. Αρνητικές. Καταστρεπτικές. Ανισόρροπες. Και ενίοτε πολύ επικίνδυνες. Και οι προς τα πάνω, και οι προς τα κάτω. Η ύβρις/υπερβολή (αφορά και στρέφεται στα «προς τα πάνω») και η κατάρα, η μπίχλα, η μιζέρια, η στενότητα (στα κάτω). Η υπερδιέγερση και η υποδιέγερση- υποστροφή- υπολειτουργία.

Το ακόμα χειρότερο? Ότι αμφότερες βάλλουν παντοιοτρόπως εναντίον του «μέσου», ακριβώς επειδή είναι ο μέσος, στο μέσον τους, αναμεταξύ τους και τους διαχωρίζει. Είναι, έστω και καταχρηστικά, ο συνδετικός κρίκος δυο ασύνδετων κατά τα άλλα κόσμων, που ζουν παράλληλα αλλά δεν βλέπονται και δεν συναντιούνται ή δεν θέλουν ή και δεν μπορούν να ανταμωθούν και να κοιταχτούν κατάματα. Γι’αυτό την πληρώνει διπλά ο «μέσος». Τις «τρώει» (με διαφορετικό τρόπο) κι απ’τους πάνω, κι απ’τους κάτω.

Οι κάτω είναι οι εξαθλιωμένοι. Οι φτωχοδιάολοι που λένε. Οι παρίες, οι «ανύπαρκτοι», οι  τελειωμένοι, οι   «πέρασαν και δεν ακούμπησαν», οι «μάνα γιατί με γέννησες», οι «τελειωμένοι» που ακόμα κι αν δεν «τελειώσουν» μόνοι τους με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τους «τελειώνουν» οι άλλοι, οι συνθήκες και η περιρέουσα ατμόσφαιρα, είτε άμεσα, είτε, τις περισσότερες φορές, με αργό θάνατο και με μεγάλης ποικιλίας τρόπων. Θέλετε να τους πείτε "Τρίτο" κόσμο? Θέλετε να τους πείτε γκέτο και φαβέλες? Ό,τι και να πείτε το ίδιο κάνει.... 

Οι πάνω είναι οι καταχραστές. Οι απολαμβάνοντες πλεονάσματα σε όλα τα επίπεδα και σε όλα τα μεγέθη, ασχέτως αν συμμετείχαν εκούσια ή ακούσια στη διαδικασία του να τα απολαμβάνουν ή να τα καταχρώνται. Κάποιοι τα βρήκαν έτοιμα. Αναντάμ παπαντάμ. Κάποιοι από σπόντα ή «λαχεία» της ζωής διαφόρων ειδών και μεγεθών. Κάποιοι μετά από σκληρές δοκιμασίες, πολυεπίπεδη, έξυπνη, στοχευμένη και μεθοδική δουλειά τα δημιούργησαν ή τα αυγάταιναν. Οι περισσότεροι όμως, διεκπεραιώνοντας οιεσδήποτε είδους και εύρους λαμογιές, κλεψιές και αρπαχτές, άσχετα άν ήταν ‘(ψευτο)νόμιμες ή/και (ψευτο)ηθικές’, το ένα ή το άλλο, τίποτα απ’τα δυο ή και τα δυο μαζί. Διότι «ουδείς επλούτισε ταχέως, δίκαιος ων» όπως έλεγε και ο μπαρμπα-Μένανδρος, και «ευκολότερον είναι να διέλθει η κάμηλος από την οπή της βελόνας, παρά να μπει πλούσιος στην Βασιλεία των Ουρανών»...

Και πάμε στα δύσκολα τώρα. Και τις εστίν ο «μέσος» ?

Εδώ σε θέλω κάβουρα.... Από τα Μαθηματικά μέχρι τη ζωή, πάντα είναι πιο βολικό και εύκολο να ορίζεις τα άκρα, και να καταπιάνεσαι με αυτά, γιατί είναι «άκρα» και κάνουν μπάμ, εύκολα τα βλέπεις, τα εντοπίζεις τα παρατηρείς, τα ερμηνεύεις-  παρά να ασχολείσαι με την αοριστία και τη γενικότητα και την ποικιλότητα του «μέσου». Θυμάμαι που στα μαθηματικά πάντοτε ερευνούσαμε τη συμπεριφορά των συναρτήσεων «στα άκρα», στα όρια, στις «ρίζες», στα σημεία «ενδιαφέροντος», τα peak, τα βουνά και τις κοιλάδες. Για την κακομοίρα τη μέση τίποτα.... Εξάγαμε τα συμπεράσματα γι’αυτήν μέσω τρίτων, των ορίων και των πλαισίων, που την περιέκλειαν. Κι ας είναι η μέση και ο κορμός, το μεγάλο βουβό ποτάμι που στηρίζει και προάγει την ομαλότητα,τη συνοχή,  τη συνέχεια, τη λογική, τη δημιουργία, και την πρόοδο. 

Ως και ο γεροπαππούς Αριστοτέλης, που ύμνησε και βασίστηκε στο μέτρο και στη μέση, όσο κανείς άλλος, απέφυγε να βάλει τα χέρια του μέσα στη φωτιά. Και έβαλε μπαλάντζες και δικλείδες ασφαλείας, αποφεύγοντας τους αυστηρούς ορισμούς και τους σκοπέλους στο αρχιπέλαγος των εννοιών και των μέτρων, για να μην μπλέξει χειρότερα. Γιατί αυτός είχε άλλο βάσανο. Να βρει και να ορίσει την Αρετή. Να βρει τη συνταγή και την αναλογία. Τόσο,όσο, δηλαδή. Και όχι παραπάνω ή παρακάτω. Γιατί στα παραπάνω , «την ακούς», και στα παρακάτω μπατάρεις. Γι’αυτό και τίναξε τη μπάνκα στον αέρα! Αντε τώρα να βρεις εσύ τη δοσολογία στο καλό και στο κακό. Τη μεταβολή και τα όρια των μεταβάσεων από το κλέβω,τρώω, πίνω, στο "διαβιώ απλώς" μέχρι το με κλέβουν, με τρώνε και με πίνουν.

Γι’αυτό και σε όσους άρχισε να τους βαράει ίλιγγος απ’αυτά τα δύσκολα, δασώση και ομιχλώδη μονοπάτια της Φιλοσοφίας, είχανε μετά αποκούμπι τη Γεωμετρία και πίνανε νερό στο όνομα του μάστορα του Ευκλείδη! Διότι το τρίγωνο είναι πάντα τρίγωνο, και έχει τρεις γωνίες, όπως και να το στριφογυρίσεις, όσο να το μεγαλώσεις, όσο να το ζουλήξεις και να το τραβηξεις και όσο και να το μικρύνεις. Άμα είχε τέσσερις γωνίες, θα ήταν ήδη ...τετράγωνο, άρα τό'χασες!

Στην Ψυχολογία υπάρχει ένας πολύ όμορφος, βαρύς και περιεκτικός όρος. Τον λένε «Anima» ή/και «Animus» αν δεν απατώμαι. Τι πάει να πει Anima?

Ο εγκέφαλός μας δεν σκέφτεται ούτε με εικόνες, ούτε με λέξεις. Σκέφτεται με εικονολέξεις! Mε ‘πρότυπα’ ή ‘αρχέτυπα’ ή όπως αλλιώς τα ορίζουν οι ειδικοί. Με εικονογράμματα ή ιδεογράμματα. Και έχει μια ακατάσχετη ροπή στο να σχηματοποιεί και να κατηγοριοποιεί τα πάντα. Δεν μπορεί να δεχτεί το κενό, το μαύρο, την ασάφεια, πέρα και πάνω από κάποιο σημείο. Θέλει μια απτή εικόνα, μια οποιαδήποτε εικόνα, ακόμα και όταν αναφέρεται σε πράγματα γενικά, νεφελώδη, μη συγκεκριμένα, που κινούνται στο χώρο των ιδεών και των ανθρώπινα κατασκευασμένων θεωρητικών εννοιών. 

Λές ένα μήλο, για παράδειγμα. Με το που θα το πεις στο συνομιλητή σου, αυτός καταλαβαίνει αμέσως περί τίνος πρόκειται. Είναι ένα ας πούμε σφαιρικό φρούτο, κόκκινο ή πράσινο ή κίτρινο, στο μέγεθος μιας κλειστής χούφτας. Όλοι έχουν μια ιδέα για το μήλο. Και μόλις το δουν εύκολα θα το αναγνωρίσουν. Αλλά και ερήμην να μιλάνε και να αναφέρονται σ’αυτό, πάλι θα καταλάβουν περί τίνος πρόκειται. Και μπορεί να διαφέρει η εικόνα του μήλου που έχει καθένας στο κεφάλι του, που ούτως ή άλλως είναι μια 'γενική εικόνα' (εικονολέξη, πρότυπο) άλλα αυτή κάνει τη δουλειά της και συγκεκριμενοποιεί την έννοια, ερεθίσματος δοθέντος.

Το ίδιο ισχύει με όλα τα αντικείμενα προφανώς και είναι εύκολα αντιληπτό. Λες ένα αυτοκίνητο, και όλοι καταλαβαίνουν ότι είναι ένα κατασκευασμένο πράγμα με τέσσερις ρόδες, με καθίσματα, τζάμια, τιμόνι και μηχανή που δύναται να (αυτο)κινείται και να μεταφέρει κόσμο. Δεν σκέφτεσαι εκείνη την ώρα συγκεκριμένη μάρκα, χρώμα ή τύπο. Περιορίζεσαι στο γενικό ορισμό.

Αυτό είναι λοιπόν και η Anima.

(έστω και αν στην καθαρόαιμη της μορφή/αρχικό ορισμό/εισαγωγή, πιθανόν να αφορούσε συγκεκριμένα αρχετυπικά πρότυπα μορφών, συμπεριφορών, ιδιοτήτων ή εκφάνσεων κυρίως θηλυκού/αρσενικού, διαπροσωπικών και διανθρώπινων εννοιών, και όχι τόσο άλλα αντικείμενα, αλλά εν πάση περιπτώσει θεωρώ δόκιμο τον όρο και θέλω να βουτήξω κι εγώ λίγο το δαχτυλάκι μου στη Σούπα -έτσι κι αλλιώς στο Χώρο των Ιδεών, έχει κανείς απόλυτη Ευελιξία και οι Ορισμοί είναι περισσότερο ευμετάβλητοι ακόμη και από το ....λάστιχο! Και κάνουμε ντεμαράζ και γιουρούσι στον Ευκλείδη πάλι!)

Η εικονολέξη, η εικονοϊδέα, η αοριστοορισμένη οπτασία και μορφή που αντιστοιχεί το μυαλό σε κάθε αντικείμενο, έννοια, κατάσταση, έμβιο ή άβιο ον ή περιβάλλον, το οποίο ονοματίζουμε και ορίζουμε.

Γενικώς η κάθε Anima λύνει πολλά προβλήματα συνεννόησης και κατανόησης, και κάνει το σύστημα σκέψης-εγκεφάλου ταχύτερο και αποδοτικότερο, με όρους Πληροφορικής, όμως έχει και κάποια κουσούρια. Εμπλέκεται παραδείγματος χάριν, με τα λεγόμενα «στερεότυπα» και γίνεται κουλουβάχατο. Τα οποία στερεότυπα μπορεί να είναι ατομικά, εξειδικευμένα ή και συλλογικά.

Ποιά είναι η Anima που έχει πχ. στο μυαλό του ένας μέσος Γερμανός ή Άγγλος, στο άκουσμα της λέξης «Έλληνας»? Άσε καλύτερα να μην αναφέρω... Τι τα θέλετε? Τα γνωστά, τεμπελχανάς, κλέφτης, φραπεδάκιας, ένας τζάμπα-μάγκας μελαχρινός και κουτοπόνηρος μπαμπέσης κάτοικος ιστορικών γεωγραφικών περιοχών (πιθανόν και από συγκυρία), και ανάξιος επίγονος θαυμαστών προγόνων. Περίπου την ίδια εικόνα δηλαδή που θα είχαν ή/και έχουν για έναν Αιγύπτιο, έναν Τούρκο ή έναν Ινδό, με άλλα λόγια.

Κι ας έχουν πέσει και γκρεμοτσακιστεί ένας ένας όλοι οι μύθοι, και περί εργατικότητας, και περί τεμπελιάς, και περί εξυπνάδας, και περί οικονομίας, και περί εθνικών κουσουριών, κλπ,κλπ. Τα στερεότυπα εκεί, σαν τα μουλάρια, δε λένε να φύγουν. Δεν το κουνάνε ρούπι! Είναι βαθιά ριζωμένα.... Είναι να μη σου βγει το όνομα που λέγανε και οι παλιοί!

Αλλά άσ’το αυτό, δεν είναι το άμεσο τώρα. Να’ρθούμε στα εντός συνόρων.

Ποιά είναι η Anima που έχει κάποιος για τον μέσο Ελληνα? Τον μέσο αστό? Την περίφημη «μεσαία τάξη», τους «νοικοκυραίους» ή όπως αλλιώς τους περιγράφει ο καθένας? Τι σας έρχεται δηλαδή κατευθείαν στο μυαλό, πώς θα τον περιγράφατε, ας πούμε?

 Αφού συλλέξω τις απαντήσεις στο κουίζ, θα επανέλθω 

(υποθέτω σύντομα, τουλάχιστον συντομότερα από την προηγούμενη φορά, Ινσάαλλά που λένε και στο Αράμπια)

(to be continued….)

http://www.youtube.com/watch?v=TIyLwwf0WXk

Είναι μετά να μη λές ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται ως (τραγική) φάρσα?
Όταν τα τραγούδια της δεκαετίας του '80 ξαναγίνονται επίκαιρα, τότε... δεν πάμε καλά!

το ανέκδοτο με το βοσκό και τον γιάπη...

(Αφιερωμένο στον Ρουμπινί και σε όλα τα "ξεφτέρια" της "Οικονομίας"....)

Ένας ßοσκός, ενώ  έßοσκε τα πρόßατά του σε µια απόµερη τοποθεσία, ßλέπει από µακριά να πλησιάζει µια αστραφτερή ΒΜW.

Ο οδηγός, ένας νεαρός ντυµένος µε κοστούµι Versace, παπούτσια Gucci, γυαλιά ηλίου  Ray Ban και Yves Saint Laurent γραßάτα, σταµατάει δίπλα του, κατεßάζει το παράθυρο και του  λέει:

- Aν σου πω ακριßώς πόσα πρόßατα έχεις στο κοπάδι σου, θα µου δώσεις ένα;

Ο ßοσκός κοιτάει το νεαρό, που ήταν φανερά ένας γιάπης, κοιτάει και το κοπάδι και  του απαντά ήρεµα: -Ναι, γιατί όχι;

Αµέσως λοιπόν ο γιάπης  κατεßαίνει από το αυτοκίνητο µαζί µε ένα laptop Dell το οποίο και συνδέει µε ένα κινητό Motorola µε παγκόσµια σύνδεση της  AT&T. Αφού συνδέεται µε το Internet, πηγαίνει σε µια σελίδα της NASA, και επιλέγει ένα σύστηµα δορυφορικού  προσδιορισµού τοποθεσίας GPS το οποίο υπολογίζει την ακριßή τοποθεσία στην οποία ßρίσκονται και αποστέλλει τα στοιχεία αυτά σε ένα άλλο δορυφόρο της ΝASA ο οποίος σκανάρει την περιοχή και ßγάζει µια φωτογραφίαυπέρ-υψηλής ανάλυσης.

Αφού επεξεργάζεται τη φωτογραφία µε το πρόγραµµα Adobe Photoshop,στέλνει την εικόνα σε ένα εργαστήριο ερευνών στο Αµßούργο, στηΓερµανία και µετά από µερικά δευτερόλεπτα λαµßάνει στο Palm  Pilot του ένα e-mail που επιßεßαιώνει ότι η φωτογραφία έχει  αναλυθεί και ταστοιχεία έχουν καταχωρηθεί σε µια ßάση δεδοµένων.

Μέσω µιας σύνδεσης ΟDBC εισχωρεί σε µια MS-SQL database και καταχωρεί όλα τα στοιχεία σε ένα φύλλο εργασίας  Excel το οποίο και στέλνει µέσω e-mail στο Blackberry του.

Μετά από λίγα λεπτά  εκτυπώνει µια έκθεση 150 σελίδων µε έγχρωµες φωτογραφίες από  τον καινούργιο του HP LaserJet εκτυπωτή και αφού τη διαßάζει λέει στο ßοσκό:
-Έχεις ακριßώς… 1586 πρόßατα!!!!’.

-Ακριßώς, λέει ο ßοσκός. – Καλώς λοιπόν, µπορείς να πάρεις όποιο πρόßατο θέλεις και κοιτάζει το νεαρό καθώς διαλέγει το ζώο και το µεταφέρει στο πορτ-µπαγκάζ του αυτοκινήτου.

Εκείνη τη στιγµή, λέει  ο ßοσκός στο νεαρό:

-Να σου πω………… αν ßρω ακριßώς τι δουλειά κάνεις, θα µου επιστρέψεις το πρόßατο;

Ο γιάπης το σκέφτεται  για µια στιγµή, και µετά λέει γελώντας στο  ßοσκό:

-ΟΚ, γιατί όχι;

-Είσαι σύµßουλος επιχειρήσεων, λέει ο  ßοσκός.

-Απίστευτο, λέει αποσßολωµένος ο νεαρός, έτσι είναι!!

-Μα πώς το µάντεψες;

-Δεν είναι και τόσο δύσκολο, λέει ο ßοσκός.

-Ήρθες από το πουθενά, χωρίς να στο ζητήσει κανείς, θέλεις να ßρεις για εµένα µια απάντηση που ήδη γνωρίζω, σε µια ερώτηση που δεν σε  ρώτησε κανείς και θες και να πληρωθείς και γι’ αυτό, και το  καλύτερο: δεν έχεις ιδέα από αυτή την επιχείρηση….

Τώρα, θα µου δώσεις πίσω το σκύλο µου?